Созылмалы күйзеліс жағдайында магнийдің психикалық денсаулықты қолдаудағы рөлі

Біз күйзелісті бастан кешіргенде, ми гипоталамо-гипофиздік-бүйрекүсті осін (ГГБ-ось) белсендіреді, ол кортизол (негізгі күйзеліс гормоны) және адреналин («ұр немесе қаш» реакциясын тудыратын) сияқты күйзеліс гормондарын бөледі. Бұл химиялық заттар ағзаға шұғыл міндеттерді шешуге көмектеседі.

Дегенмен, ұзақ мерзімді күйзеліс кезінде кортизол деңгейі қажет болғаннан ұзағырақ жоғары деңгейде қалады. Бұл ағзаның табиғи ырғақтарын бұзуы мүмкін, бұл нашар ұйқыға, тітіркенгіштікке, шаршауға және босаңсу алмаушылыққа әкеледі. Негізінде, дене жоғары дайындық режимінде тұрып қалады.

Тұрақты күйзеліс сонымен қатар магний қорын азайтады. Жоғары эмоционалды және физикалық жүктеме кезінде ағза магнийді көбірек тұтынады, ал стресс гормондары несеп пен тер арқылы магнийдің жоғалуын тездетеді. Бұл тұйық шеңберді қалыптастырады: күйзеліс магний қорын азайтады, ал магнийдің төмен деңгейі бізді күйзеліске реактивті етеді.

Ағза созылмалы күйзеліске ұшыраған кезде магний қоймалары біртіндеп таусылып, әл-ауқаттың айтарлықтай өзгеруіне әкелуі мүмкін. Жүйке жүйесінің шамадан тыс жүктелуін көрсететін ең көп таралған белгілер:

• Шаршау және / немесе тез шаршағыштық — демалғаннан кейін де физикалық немесе психикалық сарқылу сезімі.
• Ұйқының бұзылуы— ұйқысыздық немесе өте тыныш, таяз ұйқы.
• Ашуланшақтық —адам оңай ренжіп, эмоционалды түрде әрекет етеді.
• Зейіннің нашар шоғырлануы және / немесе есте сақтау мәселелері — фокустаумен, есте сақтау немесе ойдың сергектігін сақтаудағы қиындықтары.

Бұл белгілердің көптеген себептері болуы мүмкін, бірақ олар көбінесе магний тапшылығымен немесе шамадан тыс күйзеліспен байланысты. Оларды ерте кезеңде тану кернеу мен сарқылу тұйық шеңберінің созылмалы түрге өтуіне жол бермейді.

Магний психологиялық тұрақтылық пен жүйке жүйесінің денсаулығына тікелей байланысты көптеген функцияларға әсер етеді. Созылмалы күйзеліс кезінде ол төрт негізгі жолмен көмектеседі:

• Күйзеліс гормондарын реттеуге көмектеседі

Магний ағзадағы негізгі күйзеліс гормоны — кортизолдың және «ұр немесе қаш» реакциясына жауап беретін гормон — адреналиннің бөлінуін бақылауға көмектеседі. Бұл гормондар сіздің ағзаңызға мәселелерді жеңуге көмектесу үшін ГГБ-осі (ми мен бүйрек үсті бездері арасындағы байланыс жүйесі) арқылы жасалады. Дегенмен, тұрақты күйзеліс кезінде олар тым ұзақ уақыт бойы жоғары деңгейде қалуы мүмкін. Магний бұл жүйені реттеуге көмектеседі, денеде ұзаққа созылатын күйзелістің алдын алады және тыныш, теңдестірілген реакцияға ықпал етеді.

• Нейромедиаторлардың тепе-теңдігін қолдайды

Магний мидың химиялық заттарының (нейромедиаторлар деп аталады), әсіресе көңіл-күйге әсер ететіндердің жұмысында маңызды рөл атқарады. Бұл көбінесе бақыт гормоны деп аталатын серотониннің белсенділігін арттыруға көмектеседі, сонымен қатар мидың босаңсуына көмектесетін тыныштандыратын химиялық зат ГАМҚ-ты қолдайды. Сонымен қатар, магний глутаматтың, ынталандырушы нейромедиатордың бөлінуін азайтуға көмектеседі, бұл көп мөлшерде үрей немесе мазасыздық сезімін тудыруы мүмкін. Бұл теңдестіру әсері эмоционалды тұрақтылық пен психиканы тыныштандыруға ықпал етеді.

• Жүйке жүйесінің шамадан тыс ынталандыруын төмендетеді

Магний жүйке жасушаларына түсетін кальций үшін табиғи «күзетші» қызметін атқарады. Белгілі бір кальций арналарын (мысалы, NMDA рецепторы) блоктау арқылы магний нейрондардың гиперқозғыштығын төмендетеді. Бұл тұрақтандырғыш әрекет магнийдің жетіспеушілігінен нейрондар шамадан тыс қозған кезде пайда болатын тітіркенгіштік пен жүйке кернеуінің алдын алуға көмектеседі.

• Тотығу күйзелісінен қорғайды

Созылмалы психологиялық күйзеліс мидағы бос радикалдардың өндірісін арттырады. Магний ағзаны тотығу күйзелісінен қорғауға жауапты жүйелердің жұмысын қолдайды. Мысалы, жеткілікті магний бос радикалдардың төмен деңгейімен және тіпті ДНҚ-ны күйзелістен болатын зақымданудан қорғаумен байланысты. Осылайша, магний ми жасушаларын басқа жағдайда психикалық денсаулыққа әсер етуі мүмкін тотығу зақымдануынан қорғауға көмектеседі.

Созылмалы күйзеліс жағдайында психиканы қолдау үшін дұрыс өмір салты да, дұрыс тамақтану да қажет:

• Магнийге бай тағамдарды, соның ішінде шпинат, бұршақ дақылдары, жаңғақтар, тұқымдар мен тұтас дәнді өнімдерді жеңіз. Магнийдің жоғалуын арттыратын кофеин мен алкогольді тұтынуды азайтыңыз.
• Тыныс алу жаттығулары, йога немесе медитация сияқты релаксация әдістерін қолданыңыз.
• Тұрақты ұйқы режимін сақтаңыз және қалпына келтіруге уақыт бөліңіз.
• Егер күйзеліс тұрақты немесе еңсерілмейтін болып көрінсе, психологтың көмегіне жүгініңіз. Күнделікті күйзеліс факторларына қалай жауап беретінімізді қайта қарауға арналған құралдарды жасау ұзақ жолға түсуі мүмкін.
• Магнийді қабылдау мәселесін дәрігермен талқылаңыз, әсіресе созылмалы күйзеліс немесе тамақтану ерекшеліктері оның дене деңгейіне әсер етуі мүмкін болса.

Созылмалы күйзеліс ағзадағы магний қорын біртіндеп сарқып, жүйке жүйесін реактивті етеді және психиканы аз тұрақты етеді. Сондықтан магнийдің сау деңгейін сақтау ұзақ мерзімді күйзелісте тыныштықты, тұрақты көңіл-күйді және жалпы психикалық денсаулықты қамтамасыз етудің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

Күрделі өмірлік кезеңде магний күйзеліс пен магний тапшылығы арасындағы тұйық шеңберді бұзып, ағзаға және миға тепе-теңдікті сақтауға көмектесетін сенімді одақтас ретінде әрекет етеді.

Анықтамалық әдебиеттер

• de Baaij J.H.F., Hoenderop J.G.J., Bindels R.J.M. (2015). Magnesium in man: Implications for health and disease. [Адам ағзасындағы магний: денсаулыққа және аурушаңдыққа әсері.] Physiological Reviews, 95(1), 1–46.
• Serefko A., Szopa A., Wlaź P., et al. (2016). Magnesium in Depression and Anxiety. [Депрессия мен мазасыздыққа арналған магний.] Pharmacological Reports, 68(4), 748–756.
• Boyle N.B., Lawton C., Dye L. (2017). The effects of magnesium supplementation on subjective anxiety and stress: A syst ematic review. [Магний қоспаларының субъективті мазасыздық пен күйзеліс деңгейіне әсері: жүйелі шолу.] Nutrients, 9(5), 429.
• DiNicolantonio J.J., O’Keefe J.H., Wilson W. (2018). Subclinical Magnesium Deficiency: A Principal Driver of Cardiovascular Disease and a Public Health Crisis. [Субклиникалық магний тапшылығы: жүрек-қан тамырлары ауруларының негізгі себебі және қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс.] Open Heart, 5(1), e000668.
• Cuciureanu M.D., Vink R. (2011). Magnesium and stress. In Magnesium in the Central Nervous System [Магний және күйзеліс. Орталық жүйке жүйесіндегі магний] (245-260 беттер). University of Adelaide Press.
• Gröber U., Schwalfenberg G.K., Kisters K. (2015). Magnesium in Prevention and Therapy. [Алдын алу және терапия үшін магний.] Nutrients, 7(9), 8199–8226.